11 Eylül 2025 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğe İlişkin Değerlendirme
Yönetmelikte yapılan değişikliklerle birlikte Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik hem şehircilik pratiğinde hem de mülkiyet hakları üzerinde doğrudan etki edecek yenilikler getirmiştir.
Yönetmeliğin özellikle imar hakkı aktarımı, askı dağıtım cetveli ve PARSİD sistemi gibi düzenlemelerle çağdaşlaştırılması, mülkiyet sahipleri ile kamu idareleri arasındaki sürecin daha şeffaf ve dijital hale getirilmesini amaçlamaktadır.
Değişiklikte öne çıkan hususlardan biri, imar hakkı aktarımı kurumunun açık bir şekilde tanımlanmasıdır. Bu tanımlamayla, özel mülkiyetteki parsellerin kamu hizmet alanlarında kalması halinde mülkiyet hakkının tamamen ortadan kaldırılmasının önüne geçilmiş; yapılaşma hakkı, plan kararıyla başka parsellere taşınabilir hale getirilmiştir. Böylece hem maliklerin mülkiyet hakkı korunmakta hem de kamu hizmet alanlarının kazanılması kolaylaştırılmaktadır.
Bir diğer önemli yenilik, askı dağıtım cetveli ve PARSİD sistemi ile parselasyon sürecinin şeffaflaştırılmasıdır. Tapu alanları, hisse oranları, kesilen düzenleme ortaklık payları ve tahsis edilen yeni parseller, internet ortamında ilan edilerek maliklerin e-Devlet üzerinden doğrudan bilgilendirilmesi sağlanmaktadır. Bu yenilik, geçmişte sıkça tartışma konusu olan “bilgilendirme eksikliklerini” önemli ölçüde azaltacaktır.
Düzenleme ortaklık payı (DOP) uygulamasında da dikkate değer değişiklikler yapılmıştır. %45’lik üst sınır korunmuş, ancak bu sınırın aşıldığı durumlarda kamulaştırma mekanizması devreye sokulmuştur. Böylece maliklerin mülkiyet hakkı üzerinde orantısız müdahalelerin önüne geçilmiş, idarelerin kamu alanı kazanma yolları net bir sıraya bağlanmıştır.
Ayrıca, özel mülkiyetteki alanların kamuya terk, bağış ya da trampa yoluyla kamuya geçmesi halinde vergi, resim ve harçların alınmaması, mülkiyet devrini teşvik eden bir düzenleme olarak öne çıkmaktadır.
Yönetmelikteki bir diğer dikkat çekici nokta ise bedele dönüştürme mekanizmasıdır. Üzerinde yapı bulunan ve DOP kesintisi yapılamayan parsellerde, kesinti miktarı bedel karşılığında telafi edilebilecek, bu bedellerin emlak vergisiyle mahsup edilmesine imkan tanınacaktır. Bu düzenleme, özellikle kentsel dönüşüm süreçlerinde uygulamada kolaylık sağlayacaktır.
Son olarak, parselasyon planlarının ilan ve kesinleşme usullerinde getirilen değişiklikler, maliklerin katılımını ve itiraz hakkını güçlendirmektedir. Askı sürecinde yapılan itirazların uygun bulunması halinde sadece ilgili maliklerin bilgilendirilmesiyle sürecin hızlandırılması, bürokratik yükü azaltan pratik bir yenilik olmuştur.
Yönetmelik değişiklikleri, şehircilik hukuku açısından hem mülkiyet hakkını koruyan hem de kamu yararını gözeten bir denge arayışının ürünüdür. İmar hakkı aktarımı, bedelle telafi, PARSİD sistemi gibi kurumlar, uygulamada mülkiyet ihtilaflarını azaltmaya ve idarelerin planlama faaliyetlerini hızlandırmaya yönelik modern araçlardır. Ancak, bu yeniliklerin sahadaki uygulamaları yakından izlenmelidir.
Özellikle bedele dönüştürme ve imar hakkı aktarımı mekanizmalarının adil, şeffaf ve öngörülebilir biçimde işletilmesi, mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasındaki dengeyi sürdürülebilir kılacaktır.
KAYNAKÇA
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250911-1.htm